{"id":33650,"date":"2025-01-30T08:28:06","date_gmt":"2025-01-30T07:28:06","guid":{"rendered":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/"},"modified":"2025-01-30T08:28:06","modified_gmt":"2025-01-30T07:28:06","slug":"un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/","title":{"rendered":"Un sistema de riego supuso una revoluci\u00f3n en la Amazonia precolombina"},"content":{"rendered":"<p>Un estudio, publicado hoy en la revista Nature, describe c\u00f3mo la sociedad prehisp\u00e1nica casarabe, de los\u00a0Llanos de Moxos en Bolivia, dise\u00f1\u00f3 e implement\u00f3 un innovador sistema de ingenier\u00eda del paisaje que incluy\u00f3 la construcci\u00f3n de extensos canales de drenaje y de estanques agr\u00edcolas.<\/p>\n<p>Este avance permiti\u00f3 transformar las s\u00e1banas tropicales inundadas en campos altamente productivos e impuls\u00f3 de este modo el desarrollo de la revoluci\u00f3n neol\u00edtica en el Amazonas, entendido como el proceso hacia una econom\u00eda basada en la producci\u00f3n de grano.<\/p>\n<p>Esta regi\u00f3n, habitada por los pueblos casarabes entre el 500 y el 1400 d.C., es una sabana tropical de tierras bajas marcada por estaciones de lluvias intensas e inundaciones, y estaciones muy secas.<\/p>\n<p>El hallazgo, liderado por Umberto Lombardo, arque\u00f3logo ambiental de la Universidad Aut\u00f3noma de Barcelona, ha permitido identificar una infraestructura agr\u00edcola \u00fanica, hasta ahora no documentada en ning\u00fan otro lugar del mundo.<\/p>\n<p>El sistema les permit\u00eda drenar el exceso de agua de los campos inundados en la \u00e9poca de lluvias y facilitaba la productividad agr\u00edcola<\/p>\n<p>El sistema les permit\u00eda drenar el exceso de agua de los campos inundados en la \u00e9poca de lluvias y facilitaba la productividad agr\u00edcola. Adem\u00e1s de los canales de drenaje, los pueblos casarabes construyeron grupos de estanques agr\u00edcolas que serv\u00edan como reservorios de agua. Los estanques permitieron el\u00a0riego por macetas, lo que posibilit\u00f3 la continuidad de la agricultura de ma\u00edz durante la temporada seca.<\/p>\n<p>                    <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/umberto-investigador-min-12\/12215770-1-esl-MX\/Umberto-investigador-min-1.jpg\" alt=\"Umberto Lombardo. \/ Andr\u00e9s G. Mej\u00eda Ram\u00f3n\" \/><\/p>\n<p>Umberto Lombardo. \/ Andr\u00e9s G. Mej\u00eda Ram\u00f3n<\/p>\n<p>    document.addEventListener(\u00abDOMContentLoaded\u00bb, function() {<br \/>\n        var img = document.querySelector(&#8216;.image-container img&#8217;);<br \/>\n        if (img) {<br \/>\n            img.alt = \u00abUmberto Lombardo. \/ Andr\u00e9s G. Mej\u00eda Ram\u00f3n\u00bb;<br \/>\n        }<br \/>\n    });<\/p>\n<p><a><\/a><\/p>\n<h2>Dos cosechas anuales<\/h2>\n<p>Esta t\u00e9cnica dual de gesti\u00f3n del agua permiti\u00f3 al menos dos cosechas de ma\u00edz al a\u00f1o garantizando el suministro de alimentos durante todo el a\u00f1o, esencial para sostener una poblaci\u00f3n relativamente grande.<\/p>\n<p>\u00abEsta estrategia agr\u00edcola intensiva indica que el ma\u00edz no solo se cultivaba, sino que probablemente era el cultivo b\u00e1sico de la cultura casarabe\u00bb, explica Lombardo.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.agenciasinc.es\/bundles\/app\/images\/quotebefore.png\" \/><\/p>\n<p>Esta estrategia agr\u00edcola intensiva indica que el ma\u00edz no solo se cultivaba, sino que probablemente era el cultivo b\u00e1sico de la cultura casarabe<\/p>\n<p>Umberto Lombardo, arque\u00f3logo ambiental<br \/>\n<img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.agenciasinc.es\/bundles\/app\/images\/quoteafter.png\" \/><\/p>\n<p>El modelo agr\u00edcola no depend\u00eda de las t\u00e9cnicas tradicionales de tala y quema empleadas para obtener campos f\u00e9rtiles. En su lugar, los pueblos casarabes conservaron los bosques cercanos para otros fines, como la obtenci\u00f3n de le\u00f1a y plantas medicinales, mientras implementaban pr\u00e1cticas que maximizaban el uso eficiente del agua y del suelo en las sabanas de inundaci\u00f3n estacional.<\/p>\n<p>                    <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/equipo-investigacion-min2\/12215869-1-esl-MX\/equipo-investigacion-min.jpg\" alt=\"Equipo de investigaci\u00f3n sobre el terreno. \/ Umberto Lombardo\" \/><\/p>\n<p>Equipo de investigaci\u00f3n sobre el terreno. \/ Umberto Lombardo<\/p>\n<p>    document.addEventListener(\u00abDOMContentLoaded\u00bb, function() {<br \/>\n        var img = document.querySelector(&#8216;.image-container img&#8217;);<br \/>\n        if (img) {<br \/>\n            img.alt = \u00abEquipo de investigaci\u00f3n sobre el terreno. \/ Umberto Lombardo\u00bb;<br \/>\n        }<br \/>\n    });<\/p>\n<p><a><\/a><\/p>\n<h2>Trabajo de campo<\/h2>\n<p>Las conclusiones fueron posibles gracias a un minucioso trabajo de campo que combin\u00f3 t\u00e9cnicas como el an\u00e1lisis microbot\u00e1nico, los sensores remotos y la arqueolog\u00eda ambiental.<\/p>\n<p>El an\u00e1lisis de 178 muestras de fitolitos (microf\u00f3siles de plantas) y de polen de un estanque confirm\u00f3 la presencia de ma\u00edz en los campos y el papel crucial del monocultivo de ma\u00edz en la dieta en esta sociedad precolombina. \u00abLos datos muestran la ausencia de otro tipo de cultivos\u00bb, a\u00f1ade.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.agenciasinc.es\/bundles\/app\/images\/quotebefore.png\" \/><\/p>\n<p>Podemos documentar que se trata de la\u00a0primera econom\u00eda agraria basada en el grano en el Amazonas<\/p>\n<p>Umberto Lombardo<br \/>\n<img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.agenciasinc.es\/bundles\/app\/images\/quoteafter.png\" \/><\/p>\n<p>\u00abPodemos documentar que se trata de la primera econom\u00eda agraria basada en el grano en el Amazonas, donde hasta ahora cre\u00edamos que la agricultura que se practicaba era de policultivos en sistemas agroforestales y no de monocultivos a gran escala. Ahora sabemos que eso, en los Llanos de Moxos, no fue as\u00ed\u00bb, se\u00f1ala Lombardo, quien asegura que esta innovadora obra de ingenier\u00eda transform\u00f3 un entorno desafiante en un sistema productivo que aseguraba la estabilidad alimentaria y sostuvo el desarrollo de una poblaci\u00f3n creciente.<\/p>\n<p>Personal boliviano e investigadores de las universidades de Exeter, Reading, Southampton, Nottingham y Oxford (Reino Unido) y S\u00e3o Paulo (Brasil) han colaborado en el estudio.<\/p>\n<p>La investigaci\u00f3n no solo arroja luz sobre las capacidades tecnol\u00f3gicas de las civilizaciones precolombinas, sino que tambi\u00e9n ofrece lecciones valiosas para la sostenibilidad agr\u00edcola moderna.<\/p>\n<p>Este descubrimiento es un testimonio del ingenio y la adaptabilidad de los casarabes, quienes lograron prosperar gracias a su habilidad para dise\u00f1ar soluciones agr\u00edcolas sostenibles a largo plazo en un entorno adverso.<\/p>\n<p>                    <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/ilustracion-riego-min\/12215836-1-esl-MX\/ilustracion-riego-min.jpg\" alt=\"Ilustraciones de los estanques descritos en el art\u00edculo. \/ Julian Puig Guevara\" \/><\/p>\n<p>Ilustraciones de los estanques descritos en el art\u00edculo. \/ Julian Puig Guevara<\/p>\n<p>    document.addEventListener(\u00abDOMContentLoaded\u00bb, function() {<br \/>\n        var img = document.querySelector(&#8216;.image-container img&#8217;);<br \/>\n        if (img) {<br \/>\n            img.alt = \u00abIlustraciones de los estanques descritos en el art\u00edculo. \/ Julian Puig Guevara\u00bb;<br \/>\n        }<br \/>\n    });<\/p>\n<p>Referencia:<\/p>\n<p>Lombardo, U. et al. \u00abMaize monoculture supported pre-Columbian urbanism in southwestern Amazonia\u00bb.\u00a0Nature.\u00a0<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Un estudio, publicado hoy en la revista Nature, describe c\u00f3mo la sociedad prehisp\u00e1nica casarabe, de los\u00a0Llanos de Moxos en Bolivia, dise\u00f1\u00f3 e implement\u00f3 un innovador sistema de ingenier\u00eda del paisaje que incluy\u00f3 la construcci\u00f3n de extensos canales de drenaje y de estanques agr\u00edcolas. Este avance permiti\u00f3 transformar las s\u00e1banas tropicales inundadas en campos altamente productivos [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-33650","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-noticias"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v20.9 (Yoast SEO v26.9) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Un sistema de riego supuso una revoluci\u00f3n en la Amazonia precolombina - bip4ex<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Un sistema de riego supuso una revoluci\u00f3n en la Amazonia precolombina\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Un estudio, publicado hoy en la revista Nature, describe c\u00f3mo la sociedad prehisp\u00e1nica casarabe, de los\u00a0Llanos de Moxos en Bolivia, dise\u00f1\u00f3 e implement\u00f3 un innovador sistema de ingenier\u00eda del paisaje que incluy\u00f3 la construcci\u00f3n de extensos canales de drenaje y de estanques agr\u00edcolas. Este avance permiti\u00f3 transformar las s\u00e1banas tropicales inundadas en campos altamente productivos [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"bip4ex\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-01-30T07:28:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/umberto-investigador-min-12\/12215770-1-esl-MX\/Umberto-investigador-min-1.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Luis Miguel Mej\u00edas Ramos\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Luis Miguel Mej\u00edas Ramos\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"4 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/\"},\"author\":{\"name\":\"Luis Miguel Mej\u00edas Ramos\",\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#\/schema\/person\/3767b0619d59a11570372c821f8619ca\"},\"headline\":\"Un sistema de riego supuso una revoluci\u00f3n en la Amazonia precolombina\",\"datePublished\":\"2025-01-30T07:28:06+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/\"},\"wordCount\":833,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/umberto-investigador-min-12\/12215770-1-esl-MX\/Umberto-investigador-min-1.jpg\",\"articleSection\":[\"Noticias\"],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/\",\"url\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/\",\"name\":\"Un sistema de riego supuso una revoluci\u00f3n en la Amazonia precolombina - bip4ex\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/umberto-investigador-min-12\/12215770-1-esl-MX\/Umberto-investigador-min-1.jpg\",\"datePublished\":\"2025-01-30T07:28:06+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/umberto-investigador-min-12\/12215770-1-esl-MX\/Umberto-investigador-min-1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/umberto-investigador-min-12\/12215770-1-esl-MX\/Umberto-investigador-min-1.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Un sistema de riego supuso una revoluci\u00f3n en la Amazonia precolombina\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#website\",\"url\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/\",\"name\":\"bip4ex\",\"description\":\"Vigilancia Tecnol\u00f3gica\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#organization\",\"name\":\"Helloproject.es\",\"url\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/bip4ex.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/bip4ex.png\",\"width\":322,\"height\":365,\"caption\":\"Helloproject.es\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#\/schema\/person\/3767b0619d59a11570372c821f8619ca\",\"name\":\"Luis Miguel Mej\u00edas Ramos\",\"url\":\"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/author\/luismi\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Un sistema de riego supuso una revoluci\u00f3n en la Amazonia precolombina - bip4ex","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Un sistema de riego supuso una revoluci\u00f3n en la Amazonia precolombina","og_description":"Un estudio, publicado hoy en la revista Nature, describe c\u00f3mo la sociedad prehisp\u00e1nica casarabe, de los\u00a0Llanos de Moxos en Bolivia, dise\u00f1\u00f3 e implement\u00f3 un innovador sistema de ingenier\u00eda del paisaje que incluy\u00f3 la construcci\u00f3n de extensos canales de drenaje y de estanques agr\u00edcolas. Este avance permiti\u00f3 transformar las s\u00e1banas tropicales inundadas en campos altamente productivos [&hellip;]","og_url":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/","og_site_name":"bip4ex","article_published_time":"2025-01-30T07:28:06+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/umberto-investigador-min-12\/12215770-1-esl-MX\/Umberto-investigador-min-1.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Luis Miguel Mej\u00edas Ramos","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Escrito por":"Luis Miguel Mej\u00edas Ramos","Tiempo de lectura":"4 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/"},"author":{"name":"Luis Miguel Mej\u00edas Ramos","@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#\/schema\/person\/3767b0619d59a11570372c821f8619ca"},"headline":"Un sistema de riego supuso una revoluci\u00f3n en la Amazonia precolombina","datePublished":"2025-01-30T07:28:06+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/"},"wordCount":833,"publisher":{"@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/umberto-investigador-min-12\/12215770-1-esl-MX\/Umberto-investigador-min-1.jpg","articleSection":["Noticias"],"inLanguage":"es"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/","url":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/","name":"Un sistema de riego supuso una revoluci\u00f3n en la Amazonia precolombina - bip4ex","isPartOf":{"@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/umberto-investigador-min-12\/12215770-1-esl-MX\/Umberto-investigador-min-1.jpg","datePublished":"2025-01-30T07:28:06+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#primaryimage","url":"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/umberto-investigador-min-12\/12215770-1-esl-MX\/Umberto-investigador-min-1.jpg","contentUrl":"https:\/\/cdn.agenciasinc.es\/var\/ezwebin_site\/storage\/images\/_aliases\/img_1col\/media\/images\/umberto-investigador-min-12\/12215770-1-esl-MX\/Umberto-investigador-min-1.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/un-sistema-de-riego-supuso-una-revolucion-en-la-amazonia-precolombina\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Un sistema de riego supuso una revoluci\u00f3n en la Amazonia precolombina"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#website","url":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/","name":"bip4ex","description":"Vigilancia Tecnol\u00f3gica","publisher":{"@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#organization","name":"Helloproject.es","url":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/bip4ex.png","contentUrl":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/bip4ex.png","width":322,"height":365,"caption":"Helloproject.es"},"image":{"@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/#\/schema\/person\/3767b0619d59a11570372c821f8619ca","name":"Luis Miguel Mej\u00edas Ramos","url":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/author\/luismi\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33650","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33650"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33650\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33650"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33650"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/helloproject.es\/vigilancia\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33650"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}